benthanh_1.jpg

TBN
Loi xua xe ngua hon thu thao Saigon -Ha Noi
Lich su hinh thanh MNVN
chuyen cai giong sai gon
Si Gn v Ti
Nguoi dep Sign voi chiec Velo solex
Mien nam truoc nam 1975
Si Gn hn ngoc Vien Dong
Dem nho ve Si Gn
Cho Ben Thanh Si Gn
Nho Si Gn
Nhung chuyen chua ke ve giang ho Sign truoc 1975
Chuyện "ci giọng Si Gn".

Sinh ra v lớn ln ở Si Gn, trong đầu lc no cũng c một định l sẽ “thở đều” trn mảnh đất ồn o ny, định đ chắc sẽ giữ mi cho đến lc một ngy no đ m thầm khng bứt rứt cắn tay o m mỉm cười he he he XXX xuống dưới ấy…
 
 alt
 
Gọi l yu Si Gn th c phần hơi qu! Khng dm gọi thứ tnh cảm dnh cho Si  Gn l tnh yu, n chưa thể đạt đến mức ấy. Ci tnh với Si Gn l ci tnh của một thằng ăn ở với Si Gn hơn 20 năm, ci tnh của một thằng m với n, Si Gn cn qu nhiều điều nu ko, qu nhiều chuyện để mỗi khi bất chợt nghĩ về Si Gn, lại thấy nhơ nhớ, gần gũi…
 
Hồi cn đi học, vẫn hay chọc mấy đứa bạn bằng 2 cu thơ nhại :
  
Đn Si Gn ngọn xanh ngọn đỏ
Gi Si Gn ci mỏ cong cong
 
Chuyện con gi Si Gn "mỏ" c cong khng th hng biết, chỉ biết con gi Si Gn c ci dẫu mi cong cong dễ lm chết người lắm, nhất l khi cnh mi be b ấy cong ln một chữ "hnggg…" khi đứa con trai rủ r đi đu, năn nỉ g đ. Lc đ, lấy gương ra soi, chắc ci mặt của đứa con trai đ tội lắm.
 
 alt
 
M con gi Si Gn c điệu đ, ng ẹo cht th mới đng thiệt l con gi Si Gn. Ai m chẳng biết vậy. Gọi đ l ci duyn ngầm của người con gi đất Gia Định cũng chẳng c g sai. Ai hiểu được sẽ thấy sao m yu m thương đến vậy…
 
C dạo đọc trong một bi viết về Si Gn – Gia Định của nh văn Sơn Nam , c thấy ng viết giọng Si Gn, cũng như văn ha v con người Si Gn l một sự pha trộn v giao thoa đến hợp nhất của nhiều nơi. Đ l những người Chăm bản địa, những người khch Hoa, những người miền Trung đầu tin đến đất Gia Định…Từ đ hnh thnh một loại ngn ngữ vừa bản địa, vừa vay mượn của những người đi mở đất…
 
Giọng người Si Gn được xem l giọng chuẩn của miền Nam, cũng như giọng người H Nội được xem l giọng chuẩn của người miền Bắc. Giọng chuẩn tức l giọng khng pha trộn, khng bị cải biến đi qua thời gian. Như ni về giọng chuẩn của người H Nội, người ta ni đến ci giọng ấm nhẹ, khi trầm khi bổng, khi sắc khi thanh, v chẳng ai phủ nhận người H Nội ni chuyện rất hay v “điu luyện”. Ci “điu luyện” ấy như thuộc về bản chất của người H Nội m chỉ người H Nội mới c được. Nếu ni l người Việt Nam ni như ht, th đng ra chỉ c người H Nội l “ni như ht” m thi, họa chăng chỉ c giọng Huế của người con gi Huế trầm tư mới cng được v von thế…
 
Người Si Gn th khc, giọng Si Gn cũng khc. Khng ngọt ngo …ma li như một số người dn Ty Nam Bộ ven vng sng nước mnh mang chn rồng ph sa, khng nặng nề cục mịch như người miền Đng Nam Bộ nng chy da thịt, giọng người Si Gn cũng ngọt, nhưng l ci ngọt thanh hơn, nhẹ hơn. Đ l chất giọng “thnh thị” đầy kiu hnh của người Si Gn, chẳng lẫn vo đu được m d người khc c bắt chước cũng kh lng. Dường như qua nhiều năm cng với đất Gia Định – Si Gn ph hoa trong nhịp sống, trong đổi mới v pht triển, th giọng ni của người Si Gn cũng trở nn “cao sang” hơn. D vậy, c ci “thanh” của một vng đất một thời l thủ phủ Nam Bộ, nhưng cũng chẳng mất đi đu ci mộc mạc khng bỏ được của ci gốc chung Nam Bộ.
 
Giọng người Si Gn ni ln nghe l biết liền. Ngồi nghe hai người Si Gn ni chuyện cng nhau ở một qun nước, bn đường hay qua điện thoại, dễ dng nhận ra họ. Ci giọng khng cao như người H Nội, khng nặng như người Trung, m cứ ngang ngang sang sảng ring…M điều đặc biệt trong cch người Si Gn ni chuyện cng nhau l mấy từ “nghen, hen, hn” ở cuối cu… Người miền khc c khoi, c yu người Si Gn th cũng v cch dng từ “nghen, hen” ny.
 
Khch đến nh chơi, chủ nh tiếp. Khch về, cười rồi bung một cu “Thi, ti da nghen!” – Chủ nh cũng cười “Ừ, dzậy anh da hen!”. Ni chuyện điện thoại đ đời, để kết cu chuyện v cp my, một người ni “Hổng cn g nữa, dzậy thi hen!” “thi” ở đy nghĩa l dừng lại, kết thc, chấm dứt g đ. Hai đứa bạn ni chuyện cng nhau, bắt gặp ci g vui, quay đầu sang đứa kế bn “Hay hn mậy?” bằng giọng điệu thoải mi…
 
Giọng người Si Gn đi khi diễn đạt cng một cu ni, nhưng lại bằng nhiều cung bậc giọng điệu khc nhau lại mang nghĩa khc nhau. Đm nhỏ quậy, nghịch ph, người chị mắng, giọng hơi gằn lại v từng tiếng một, c cht hm hỉnh trong đ “Dzui dzữ hen!”. Đm bạn cng tuổi, ngồi chơi chung, cười đa, một người ni giọng cao cao vui vẻ “Dzui dzữ hen!”… Người Si Gn c thi quen hay “đi” giọng ở chữ cuối lm cu ni mang một sắc thi khc khi hờn giận, khi đa vui như “Hay dzữuuu”, “Giỏi dzữưưu…!”
 
Nghe người Si Gn ni chuyện, trong cch ni, bắt gặp “Thi nghen” “Thi !” kh nhiều, như một thi quen v ci “duyn” trong giọng Si Gn. Người Si Gn ni chuyện, khng pht m được một số chữ, v hay lm người nghe lẫn lộn giữa m “d,v,gi” cũng như người H Nội pht m lẫn cc từ c phụ m đầu “r” vậy.
 
Ni th đng l sai, nhưng viết v hiểu th chẳng sai đu, đ l giọng Si Gn m, nghe l biết liền. M cũng chẳng biết c phải l do thật sự người Si Gn khng pht m được những chữ ấy khng nữa, hay l do cch ni lẫn từ “d,v,gi” ấy l do quen miệng, thuận miệng v hợp với chất giọng Si Gn.. V như ni “Đi chơi dzui dzẻ hen mậy!” th người Si Gn ni n… thuận miệng v tự nhin hơn nhiều so với ni “Đi chơi vui vẻ hen!”. Ni l “vui vẻ” vẫn được đấy chứ nhưng cảm gic n ngường ngượng miệng lm sao đ. Nghe một người Si Gn pht m những chữ c phụ m "v" như "về, vui, vườn, vng" n cảm gic sao sao , khng đng l giọng Si Gn cht no…
Nhn lại một qung thời gian hơn 300 năm hnh thnh v pht triển của Si Gn từ Phin Trấn, Gia Định Trấn, Gia Định Thnh, Phin An, Gia Định Tỉnh…cho đến Si Gn, dn Si Gn đ l một tập hợp nhiều dn tộc sinh sống như Việt, Hoa, Kh’mer…Cc sử sch xưa chp lại, khi người Việt bắt đầu đến Đồng Nai – Gia Định th người Kh’mer đ sinh sống ở đy kh đng, rồi tiếp đ l người Hoa, v một số người tộc lng giềng như Malaysia, Indonesia (Java) cũng c mặt. Sự hợp tụ ny dẫn đến nhiều sự giao thoa về mặt văn ha, lm ăn, cũng như những mặt khc của đời sống, trong đ dĩ nhin phải ni đến ngn ngữ.
 
Tiếng ni của người Si Gn khng chỉ thuần l tiếng Việt, m cn l sự học hỏi, vay mượn nhiều từ ngữ của dn tộc bạn, đm ra mang nhiều “hnh ảnh” v “mu sắc” hơn. Những từ như “l x, tho lo, x mụi, cũ x…” l mượn, những từ như “x quầng, mnh n…” l của người Kh’mer. Ni riết đm quen, dần dần những từ ngữ đ, những tiếng ni đ được người dn Si Gn sử dụng một cch tự nhin như của mnh, điều đ chẳng c g lạ…Thm vo đ, n được sửa đổi nhiều cho ph hợp với giọng Si Gn, thnh ra c những nt đặc trưng ring.
 
Vậy ni cho cng th người Si Gn cũng c những tiếng gọi l “tiếng địa phương” (local dialect !?). Những tiếng ny thể hiện r nhất khi người Si Gn ni chuyện cng người miền khc. Nghe một người Si Gn ni chuyện cng một người khc vng, dễ dng nhận ra những khc biệt trong lời ăn tiếng ni giữa hai người, hai miền. C một số từ người Si Gn ni, người miền khc nghe rồi…cười v chưa đon ra được . Cũng như khi nghe người Huế dng một số từ lạ lạ như “o, m, ni, chừ, răng…” trong khi ni chuyện vậy thi. Khc l mấy tiếng người Si Gn ni, vẫn c cht g đ n…vui vui tai, l lạ, ngồ ngộ lm sao.
 
Người Si Gn ni ring v miền Nam ni chung, c thi quen dng từ "dạ" khi ni chuyện, khc với người miền Bắc lại dng từ "vng". Để sẽ thấy t c người Si Gn no ni từ "vng". Khi c ai gọi, một người Si Gn ni "vng!" l trong dng dấp của cu ni đ c giọng đa, cười cợt.. Khi ni chuyện với người lớn hơn mnh, người dưới thường đệm từ "dạ" vo mỗi cu ni. "My ăn cơm chưa con ? – Dạ, chưa!"; "Mới da/dzề hả nhc? – Dạ, con mới!"… Ci tiếng "dạ" đ, khng biết sao trong cảm gic nghe của một người Si Gn với một người Si Gn thấy n "thương" lạ…dễ chịu m gần gũi, nhẹ nhng m tnh cảm lắm lắm. Cảm gic n thật ring so với những nơi khc. Nghe một tiếng "dạ" l biết ngay tn ny l dn miền Nam ci đ rồi hẳn hay…
 
Một người miền khc, c thể l Bắc hoặc Trung, diễn tả một khoảng thời gian ngắn vi ngy th ni “Từ bữa đ đến bữa nay”, cn người Si Gn th ni “Hổm nay”, “dạo ny”…người khc nghe sẽ khng hiểu, v ni chi m ngắn gọn gh. (Lại pht hiện thm một điều l người Si Gn hay dng từ “gh” pha sau cu ni để diễn tả một sắc thi tnh cảm ring. Tiếng “gh” đ chẳng hm g nhiều, n mang nghĩa l “nhiều”, l “lắm”. Ni “Nhỏ đ xinh gh!” nghĩa l khen c b đ xinh lắm vậy.)
 
 alt
 
Lại so snh từ “hổm nay” với “hổm ry” hay nghe ở cc vng qu Nam Bộ, cũng một nghĩa như nhau, nhưng lại khng hon ton giống nhau. Nghe người Si Gn dng một số từ “hổm ry, miết…” l người Si Gn bắt chước người miền sng nước vậy. Nhưng nghe vẫn khng tri tai, khng cảm thấy gượng, v trong người Si Gn vẫn cn ci chất Nam Bộ chung m.
 
Nghe một đứa con trai Si Gn ni về đứa bạn gi no đ của mnh xem…”Nhỏ đ xinh lắm!”, “Nhỏ đ ngoan!”…Tiếng “nhỏ” mang nghĩa như tiếng “ci” của người H Nội. Người Si Gn gọi “nhỏ Thu, nhỏ L, nhỏ Uyn” th cũng như “ci Thu, ci Uyn, ci L” của người H Nội thi.
 
Ni một ai đ chậm chạp, người Si Gn ku “Thằng đ lm g m cứ c rề c rề…nhn pht bực!” Nghe cứ như l đa, chẳng lm cu ni nặng nề lắm. Một người lớn hơn gọi “, nhc lại ni nghe!” hay gọi người bn hng rong “, cho chn ch nhiều nhiều tiền t coi!”… “” l tiếng Si Gn đ, coi gọi trổng khng vậy m chẳng c g đu, c thể ni đ l thi quen trong cch ni của người Si Gn. M người Si Gn cũng lạ, mua hng g đ, thường “qun” mất từ “bn”, chỉ ni l “cho chn ch, cho t phở”… “cho” ở đy l mua đ nghen.
 
Nghe người Si Gn ni chuyện với nhau, thường bắt gặp thế ny “Lấy ci tay ra coi!” “Ngon lm thử coi!” “Cho miếng coi!” “Ni nghe coi!”… “Lm thử” th cn “coi” được, chứ “ni” th lm sao m “coi” cho được n ? Vậy m người Si Gn lại ni, từ “coi” cũng chỉ như l một từ đệm, dn Si Gn ni dzậy m. Ngồi m nghe người Si Gn ni chuyện cng nhau th qui lắm, lạ lắm, khng t người sẽ hỏi “mấy từ đ nghĩa l g dzậy ta ?” – M “dzậy ta” cũng l một thứ “tiếng địa phương” của người Si Gn . Người Si Gn c thi quen hay ni “Sao kỳ dzậy ta?” “Sao rồi ta?” “Được hng ta?”…Nghe như l hỏi chnh mnh vậy đ, m…hổng phải dzậy đu nghen, kiểu như l nửa hỏi người, nửa đa đa vậy m.
 
 
Tiếng Si Gn l thế đ, nếu bạn giả giọng Si Gn ni chuyện, d c giống cch mấy m bỏ qun mấy tiếng đệm, mấy tiếng Si Gn ring ring ny th đng l… “bạn hng biết g hết chơn hết chọi!”
 
M giọng Si Gn đ thế, cch người Si Gn xưng h, gọi nhau cũng c phần mang “mu sắc” ring.
 
Người Si Gn c ci kiểu gọi “My” xưng “Tao” rất “ngọt”. Một vi lần gặp nhau,ni chuyện hợp tm đầu một ci l người Saigon my tao liền. Nếu đng l dn Si Gn, hiểu người Si Gn, yu người Si Gn sẽ thấy cch xưng h ấy chẳng những khng c g l th m cn rất ư l thn thiện v gần gũi.
 
My-tao l kiểu xưng h hay thấy trong mối quan hệ bạn b của người Si Gn. Cch xưng-h ny thấy dn trải từ đủ cc mối quan hệ bạn b; từ bạn học giữa mấy đứa nhc cht xu, cho đến mấy bc mấy anh lớn lớn tuổi. Hổng biết ci mu dn Si Gn n chảy mạnh qu hay sao m thấy mấy cch gọi ny n…tự nhin v dễ ni hơn l mấy từ như "cậu cậu – tớ tớ" của miền Bắc. Ni chuyện bạn b với nhau, thn thiết m gọi mấy tiếng my my tao tao th nghe thật sướng, thật thoải mi tự nhin, v khoai khoi lm sao ấy. Gọi thế th mới thiệt l dn Si Gn.
 
Đấy l ngang hng, ngang vai vế m gọi nhau, chứ cn như đm nho nhỏ m gặp người lớn tuổi hơn, đng bậc cha, ch th khc. Khi ấy “tụi nhỏ” sẽ gọi l ch, thm, c, d, hay bc v xưng “con” ngọt xớt. C vẻ như người Si Gn "ưa" tiếng ch, thm, d, c hơn; cũng như đa phần dn miền Nam khc vậy m. M c lẽ cch gọi ny cũng cn tuỳ vo việc ước lượng tuổi của người đối diện. Gặp một người phụ nữ m mnh nhắm chừng tuổi nhỏ hơn mẹ mnh ở nh th "D ơi d…cho con hỏi cht…!" – cn lớn hơn th dĩ nhin l "Bc ơi bc…" rồi.
 
Những tiếng mợ, thm, cậu,… cũng ty vo vai vế v người đối diện m gọi. C người chẳng b con thn thuộc g, nhưng l bạn của ba mnh, lại nhỏ tuổi hơn, thế l gọi l ch v vợ của ch đ cứ thế gọi lun l thm. Gọi th gọi thế, cn xưng th xưng “con” chứ khng phải “chu chu” như một số vng khc. Ci tiếng “con” cất ln n tạo cho người nghe cảm gic khoảng cch giữa mnh với đứa nhỏ đang ni kia tự dưng… gần xịt lại. Nghe sao m quen thuộc, v gần gũi đến lạ lng. Tự dưng l thấy c cảm tnh liền.
 
alt
 
Ni tiếp chuyện xưng-h, người Si Gn c kiểu gọi thế ny :
ng đ = ổng
B đ = bả
Anh đ = ảnh
Chị đ = chỉ
 
Khng hiểu sao m dấu hỏi tự nhin ci trở nn giữ vai tr quan trọng… ngộ nghĩnh vậy nữa. Nhưng m ku ln nghe hay hay đng hng? Gọi vậy mới đng l chất Nam Bộ – Si Gn nghen.
 
Người Si Gn cũng c thi quen gọi cc người trong họ theo… số. Như anh Hai, chị Ba, thm Tư, c Chn, dượng Bảy, mợ Năm…M nếu anh chị em họ hng đng đng, sợ gọi cng l chị Hai, anh Ba m hổng biết ni về ai th dzậy n, thm tn người đ vo. Thnh ra c cch gọi : chị Hai L, chị Hai Uyn, anh Ba Long, anh Ba Hng…
Thm nữa, nếu m anh chị em cng nh th tiếng "anh-chị-em" đi khi được…giản lược mất lun, trở thnh "Hai ơi Hai, em ni nghe n…" v "G dzạ t ?"…Ti thch cch gọi ny, đm ra ở nh gọi D t ti chỉ l một tiếng t gọn lỏn. C chuyện nhờ l cứ "t ơi…con nhờ cht!" hoặc với mấy chị ti th "Hai ơi Hai…em ni nghe n!".
 
Cch gọi ny của người Si Gn nhiều khi lm người miền khc nghe hơi…rối. C lần, kể cho người bạn ở H Nội nghe về mấy người anh chị trong gia đnh. Ngồi kể lể "anh Hai, chị Hai, d Hai, t, cậu Hai, mợ Hai, ch Ba…" một hồi ci bị ku l hổng hiểu, xưng h g rối rắm qu chừng, lm phải ngồi giải thch lại suốt một hồi…lu.
 
Cch xưng h của người Si Gn l vậy. Nghe l thấy đặc biệt của cả một mảnh đất miền Nam sng nước.
Cứ thế, khng sang trọng, điệu đ như giọng người dn đất Bắc, cũng chẳng trầm lắng, thanh thanh như tiếng Huế Thần Kinh, ci giọng Si Gn đi vo tai, vo lng, vo cch cảm, v nỗi nhớ nhung của người Si Gn lẫn dn miền khc bằng sự ngọt ngo, bằng ci chn chất thật th của truyền thống xa xưa, v bằng cả ci “chất Si Gn” chảy mạnh trong từng mạch mu người dn Si Gn. Đi đu, xa xa Si Gn, bỗng dưng nghe một tiếng “Dạ!” cng những tiếng “hen, nghen” lại thấy đất Si Gn như đang hiện ra trước mắt với những nhớ thương…
 
Hải Phan

alt